02188962168

ظهرنویسی چک درقانون جدید

ظهرنویسی چک درقانون جدید
خلاصه

مسئولیتهای ظهرنویسی چک-تعریف چک- تعریف ظهرنویسی چک-ظهرنویسی چک به‌منظور وکالت-انتقال-ضمانت-وثیقه-ابطال ظهر نویسی چک-مسئولیت شخص ظهرنویس در هر کدام از انواع پشت‌نویسی چک

16 3 00

مسئولیتهای ظهرنویسی چک

 

مسئولیتهای ظهرنویسی چک جزء موارد مهمی است که، در قانون مشخص شده است و افراد پیش از انجام هرکاری در مورد چک، باید سعی کنند قوانین مربوط به آن را بهطور کامل بدانند و به آسانی پشت هر چکی را امضاء نکنند. در واقع آگاهی از اصول پشت نویسی حواله برای تمامی اشخاصی که با امر چک سر و کار دارند بسیار مفید خواهد بود.
 

تعریف چک


چک یکی از مهمترین اسناد تجاری است که در نظام اقتصادی هر کشوری نقش مهمی ایفا میکند، در ایران نیز این سند تجاری جزء مهمترین ابزارهای پرداخت است. اشخاص حقیقی و حقوقی میتوانند با استفاده از انواع چک مبادلات مالی و پرداخت وجه خود را انجام دهند. ارکان چک شامل دارنده چک، صادر کننده و محالعلیه یا همان بانک است.


 

 تعریف ظهرنویسی چک


ظهرنویسی در لغت یعنی پشتنویسی چک است، بنابراین ظهرنویس کسی است که دارنده چک بوده و با پشتنویسی کردن آن اِذن یا دستور میدهد که مبلغ چک را بهشخص دیگری بدهند. ظهرنویسی انواع مختلفی داشته و خود مسئولیتهایی را برای افراد در پی دارد. ظهرنویسی عملی حقوقی است که هدف از آن انتقال این حواله بهشخصی دیگر یا دادن وکالت به او بهمنظور وصول وجه یا با هدف تضمین باشد. با انجام پشتنویسی چک و امضای آن افراد از نظر قانونی مسئولیتهایی پیدا میکنند، که در زیر بهبررسی آن خواهیم پرداخت.

 

ظهرنویسی چک به‌منظور وکالت


پشت نویسی چک برای وکالت یکی از رایج‌ترین انواع ظهرنویسی است که در آن اصول پشت‌نویسی حواله به این صورت است که دارنده چک با انجام چک نویسی مبلغ چک را به‌دیگری منتقل نمی‌کند، بلکه فقط وکالت دریافت‌ وجه و یا دیگر اعمال مرتبط با حواله مانند دریافت گواهی عدم پرداخت را به‌دیگری می‌دهد.

 

ظهرنویسی چک به‌منظور انتقال


انتقال مبلغ حواله توسط دارنده چک به‌شخص دیگر را ظهرنویسی انتقال می‌گویند. در واقع در این نوع ظهرنویسی شخص دارنده چک، حقوقی که به‌دلیل داشتن چک به‌دست‌آورده را با پشت‌نویسی کردن آن به‌دیگری منتقل می‌کند.

 

ظهرنویسی چک به‌منظور ضمانت


ظهرنویسی با هدف ضمانت به این معنا است که، شخصی در سند تجاری یکی از متعهدین چک مانند صادر کننده یا یکی از ظهرنویسان ضمانت می‌کند که در صورت لزوم دارنده حواله برای دریافت مبلغ آن علاوه بر فرد متعهد به برات بتواند به فرد ضامن هم رجوع کند.

 

ظهرنویسی چک به‌منظور وثیقه


ظهرنویسی برای وثیقه یعنی دارنده چک آن را پشت نویسی می‌کند، ولی به‌دلیل این ظهرنویسی مبلغ چک را به‌دیگری منتقل نمی‌نماید، به این معنا که چک را به‌عنوان وثیقه یکی از طلبکاران خود پشت‌نویسی می‌کند. اگر در این نوع پشت‌نویسی چک، ظهرنویس دین خود را به طلبکارانش ندهد، می‌تواند از طریق وصول مبلغ تجاری به‌طلب خود دست پیدا کند.

 

مسئولیت شخص ظهرنویس در هر کدام از انواع پشت‌نویسی چک


در صورتی‌که ظهرنویسی چک برای انتقال آن باشد، دارنده چک زمانی می‌تواند به‌منظور مطالبه مبلغ چک به پشت‌نویس مراجعه کند که تا 15 روز از زمان سررسید چک، گواهی‌نامه عدم پرداخت صادر شود، در این شرایط می‌تواند برای دریافت طلب مراجعه نماید. بعد از گذشت 15 روز پشت‌نویس در مقابل دارنده چک مسئولیتی نداشته و دارنده چک فقط از صادر کننده آن می‌تواند طلب خود را درخواست کند. اگر ظهرنویسی چک به‌منظور ضمانت باشد در صورتی‌که با مراجعه به بانک موجودی در آن نباشد و برگشت بخورد در این شرایط مسئولیت پرداخت چک با ضامن بوده و کسی که آنرا ضمانت نموده است. در این شرایط محدودیت زمانی در برگشت چک و.. در قانون پیش‌بینی نشده است و در هر زمانی شخص می‌تواند به‌منظور وصول مبلغ چک به ضامن و دیگر مسئولان حواله مراجعه کند. در صورتی که چک در وجه حامل باشد و شما پشت چک را امضاء کنید، در این شرایط شما ضامن چک محسوب شده و باید وجه چک را به‌دارنده پرداخت نمایید.


 

در صورت مشخص نبودن علت امضای پشت چک چه‌کاری انجام می‌گیرد؟


گاهی دیده می‌شود که کسی که چک‌نویسی را انجام داده و پشت آن را امضاء نموده است، تصریح نکرده که این امضاء از چه بابتی است. دادگاه در این صورت با توجه به قرینه و نشانه‌های موجود مانند اینکه دارنده حواله و یا شخص ثالث دیگری آن را امضاء نموده برای تشخص نوع آن اقدام می‌کند. چنانچه نشانه و قراینی یافت نشود دادگاه اصل امضاء را بر ظهرنویسی قرار می‌دهد و کسی که ادعای ضمانتی بودن آن را دارد باید ادعای خود را به اثبات برساند.

مقالات مرتبط: 
نمونه رأی وحدت رویه خیانت درامانت چک


پس از ظهرنویسی مسئولیت اشخاص به چه صورتی است؟


مطابق ماده 249 قانون تجارت ظهرنویسان، در مقابل دارنده چک مسئول هستند، هر چند که ظهرنویس می‌تواند به‌صورت جزئی از خود رفع مسئولیت نماید، اما نمی‌تواند به‌صورت کلی مسئولیت خود را صلب کند. مسئولیت برای پشت‌نویس چک زمانی مطرح می‌شود که امضای او در ظهر سند تجاری موجود باشد. در صورتی‌که دارنده چک بدون ظهرنویسی و فقط به‌وسیله یک یا چند قبض حواله را به‌دیگری منتقل کند، به‌دلیل عدم وجود امضاء او در ظهرچک انتقال دهنده هیچ‌گونه مسئولیتی در مقابل دارندگان بعد از خود ندارد. در اصول پشت‌نویسی حواله مسئولیت ظهرنویسان به‌صورت تضامنی است. تضامنی یعنی تمامی کسانی که حوله را امضاء نموده‌اند در عرض یکدیگر قرار دارند. دارنده چک می‌تواند بدون رعایت ترتیب ظهرنویسان برای دریافت همه یا مبلغی از وجه خود به هریک از آن‌ها که می‌خواهد مراجعه نموده و همچنین می‌تواند علیه هر کدام از ظهرنویسان اقامه دعوی نماید. طبق قانون هر کدام از پشت‌نویسان چک نسبت به‌دارنده موظف به‌‌پرداخت همه و یا مبلغی از آن می‌باشند. ظهرنویس پس از پرداخت وجه می‌تواند نسبت به سایر افرادی که ظهرنویسی انجام داده اند شکایت کرده و اقامه دعوی نماید. مطابق ماده 315 و 317 قانون تجارت در پشت نویسی چک به‌مدت 15، در بعضی موارد تا مدت 45 روز و اگر در خارج از کشور باشد تا 4 ماه  از تاریخ چک می‌توان علیه ظهرنویس اقدام کرد و در صورت عدم اقدام در مدت تعیین شده در قانون مسئولیت ضامن بلا اثر خواهد بود. مطابق قانون صدور چک جدید در سال 97 ظهرنویسی در چک از تاریخ 21/09/99 ممنوع بوده و این پشت نویسی چک زمانی اعتبار دارد که صرفاً به‌نام شخص و به‌وسیله سامانه صیاد انجام شود در غیر این‌صورت اعتبار قانونی نخواهد داشت.

 

چند نکته کوتاه و مهم در خصوص ظهرنویسی چک


مسدود شدن حساب بانکی فوت یا ورشکستگی صادر کننده چک مانعی برای محرومیت و تعهد ظهرنویس محسوب نمی شود.
ظهرنویسی با انجام دو امضاء در پشت چک صورت می‌گیرد.
ظهرنویس این امکان را دارد که با قید عدم مسئولیت در پشت چک خود را از مسئولیت رها کند.
در مورد ظهرنویس شکایت کیفری وجود ندارد و فقط می‌توان علیه آنان اقامه دعوی حقوقی نمود.
در پشت نویسی چک مالکیت قطعی آن مربوط به‌دارنده جدید است.
همان‌طوری که دانستیم ظهرنویس کسی است که با دانستن اصول پشت‌نویسی حواله، چکی را که در وجه او صادر شده است را با امضاء در پشت چک حق و حقوق ناشی از آن چک را به‌دیگری منتقل می‌نماید، که از لحاظ قانونی مسئولیت‌هایی را برای فرد به‌بوجود می‌آورد. دانستن قوانین مربوط به چک‌نویسی امری بسیار لازم و ضروری است، زیرا در صورت عدم توجه امکان دارد خسارت‌ها و ضررهای جبران‌ناپذیری به اشخاص وارد شود، که دلیل آن کم آگاهی در مورد قوانین چک بوده است.
 

منظور از ابطال ظهرنویسی چک چیست؟


همانطور که بیان شد چک ممکن است با رعایت شرایطی از طریق ظهرنویسی منتقل شود. بدین سو اگر شرایط مقرر قانونی در انجام این امر عایت نشود ممکن است دعوایی تحت عنوان دعوی ابطال ظهرنویسی چک مطرح شود.
در این دعوی خواسته خواهان که همان ظهرنویس است، ابطال ظهرنویسی است. توجه نمایید که دعوای ابطال چک و ابطال ظهرنویسی و ابطال ضمانت سه دعوای حقوقی کاملاً مستقل محسوب می‌شود. لیکن در این سه دعوی به جهت آنکه قواعد مشابه و یکسانی حاکم است و همچنین خواسته اصلی در هر سه ابطال یک عمل حقوقی است، تشابهاتی دارند.
نکته‌ای که در خصوص دعوی ابطال ظهرنویسی چک توجه به آن حائز اهمیت است آن است که مفهوم قابلیت ابطال در حقوق ایران تا حدی ناشناخته است. بدین توضیح که در حقوق ایران یک عمل حقوقی سه وضعیت بیشتر ندارد یا باطل است و هیچ اثر حقوقی نسبت به آن مترتب نسیت یا غیر نافذ و قابل فسخ بوده و یا اینکه صحیح واقع شده است. بنابراین باید منظور از عمل حقوقی قابل ابطال را همان عمل حقوقی باطل دانست.
در این راستا توجه نمایید که ظهرنویسی چک نیز یک عمل حقوقی به شمار می‌رود. فلذا رعایت شرایط اساسی صحت معاملات که در ماده ۱۹۰ قانون مدنی مقرر شده است، ضرورت دارد.

از جمله شرایط مقرر در ماده ۱۹۰ قانون مدنی که شرایط ماهوی صحت ظهرنویسی نیز می‌باشد عبارتست از وجود، اعلام، انطباق و سلامت اراده ظهرنویس، فقدان اجبار، اکراه، اشتباه در ظهرنویسی و تسلیم ارادی سند.
در این بخش به منظور درک بیشتر موضوع به بیان مثالی می‌پردازیم.
تصور نمایید که شخصی بدهکار یا مدیون باشد و برای تأدیه یا پرداخت دین خود چکی را به طلبکار ارائه نماید و طلبکار چک را بپذیرد. در این صورت بدهکار از طریق ظهرنویسی مبادرت به انتقال چک مورد نظر نموده و سپس آنرا به طرف مقابل تسلیم می‌نماید. در این مرحله است که تسلیم کننده چک را ظهرنویس و گیرنده را دارنده و عمل انجام یافته را عمل ظهرنویسی می‌نامیم.
به عبارت دیگر عمل حقوقی ظهرنویسی مستلزم تحقق دو عمل حقوقی جداگانه است که این دو عمل عبارتند از تنظیم و تسلیم سند.
منظور از تنظیم یا تحریر عبارت است از عمل حقوقی قبول تعهد از طریق الحاق امضاء ظهرنویس در ظهر چک قبل از واگذاری آن.
از طرف دیگر تسلیم که مرحله بعد از تنظیم است عبارت است از عمل حقوقی قبول تعهد از طریق در اختیار و تصرف دادن چک به دارنده و انتقال کلیه حقوق مندرج در چک به دارنده.
با این توضیح هر یک از ظهرنویسان در صورتی که مدعی فقدان شرایط مندرج در ماده ۱۹۰ قانون مدنی باشند این امکان قانونی را دارند که دعوای ابطال ظهرنویسی چک را حسب مورد اقامه نمایند و در صورتی که هریک از آنها ادعای خود را اثبات کند تنها آن شخص از مسئولیت خارج می‌شود و مسئولیت سایرین به قوت خود باقی می‌ماند.


 

آیا ظهرنویسی چک بر اساس قانون جدید ممنوع شده‌است؟


بر اساس تبصره ۱ ماده ۲۱ مكرر قانون چک، ظهر نویسی چک های فیزیکی عادی تا تاریخ ۲۹ آذر سال ۱۳۹۹ مجاز بوده اما بعد از آن درخصوص چک های صادره بر ابرقانون جدید، ظهرنویسی فیزیکی ممنوع می باشد.
در حال حاضر انتقال چک عادی به صورت فیزیکی بلامانع بوده اما پس از ۲ سال یعنی ۱۳۹۹ تسویه و انتقال چک صرفا از طریق (چکاوک) بوده و افرادی که مالکیت چک توسط آنها در سامانه صیاد ثبت نشده باشند بعنوان مالک چک شناخته نمی شوند .

موسسه حقوقی آرازفرتاک  به شماره ثبث 42395  در تهران تاسیس شده، شماره تلفن این موسسه 02188962168 می باشد.  که از حاذق ترین ومعتبرترین موسسات حقوقی در بخش های حقوق تجارت بین الملل و حقوق و دعاوی ملکی،دعاوی کیفری،دعاوی حقوقی،دعاوی اوقاف،دعاوی شهرداری،دعاوی ثبتی به ارائه خدمات مشاوره حقوقی و وکالت به اشخاص حقیقی و حقوقی اعم از داخلی و خارجی می پردازد.این موسسه  حقوقی در زمینه های تجارت الکترونیک، حقوق استارتاپ ها و شرکت ها، قانون مالکیت معنوی و اموال و مالکیت ، خدمات حقوقی به شرکت های دانش بنیان می تواند به شما عزیزان مشاوره دهد.موسسه حقوقی آراز فرتاک با بهترین وکلا (وکیل ملکی،وکیل کیفری،وکیل ثبتی ،وکیل اوقاف،وکیل شهرداری، وکیل حقوقی ) همراه موکلین خود می باشد.

 

دیدگاه کاربران
(مورد نیاز)
(مورد نیاز)