02188962168

قرابت و موانع نکاح در حقوق ایران

قرابت و موانع نکاح در حقوق ایران
خلاصه

قرابت یا خویشاوندی-انواع قرابت نسبی-قرابت سببی-قرابت رضاعی-شرایط شیرخوارگی محرمیت

20 8 00

قرابت یا خویشاوندی به چه معناست؟

قرابت یا خویشاوندی به رابطه‌ای گفته می‌شود که بین افراد برقرار است؛ به عنوان مثال، بین زن و شوهر یک نوع رابطه خویشاوندی و بین آنها با فرزندانشان یا میان خواهران و برادران با یکدیگر، رابطه‌ای دیگر برقرار است. ازدواج و تولد فرزند یا شیر دادن به فرزند دیگری، البته با وجود شرایطی خاص، باعث ایجاد قرابت یا رابطه خویشاوندی میان افراد می‌شود. از قرابت، تعاریف متعدد و مختلفی شده است اما به اختصار می‌توان آن را این‌گونه تعریف کرد: « رابطه خویشاوندی است، اعم از خونی یا سببی به علت نکاح یا رضاع.» 

 

انواع قرابت نسبی

قرابت نسبی در خط مستقیم:

این نوع از قرابت نسبی رابطه ای است خونی بین دو نفر که یکی از آنان بی واسطه (مانند فرزند) یا با واسطه (مانند نوه) از دیگری تولد یافته باشد. به این قرابت، قرابت در خط عمودی نیز می گویند. این خویشاوندی یک رابطه دوجانبه است و در آن اگر ابتدا اولاد را در نظر بگیرند و رابطه آن ها را با پدر و پدربزرگ تعیین کنند، می گویند قرابت صعودی است. یعنی از پایین به بالا می رود. و اگر پدر و جدپدری را مبدأ قرار داده و بخواهند رابطه او را با فرزند و نوه اش تعیین کنند، می گویند قرابت نزولی است. (دکتر صفایی و امامی)
 

قرابت نسبی در خط اطراف:

رابطه ای است خونی بین افرادی که از نسل شخص ثالثی باشند، مانند خویشاوندی بین برادران یا میان برادر و خواهر. اعم از این که از یک پدر و مادر بوده و یا فقط پدر و مادر مشترک داشته باشند. شخص ثالثی که خویشان نسبی خط اطراف را به هم می پیوندد و نقطه اتصال و ارتباط آن ها به شمار می آید، در اصطلاح حقوقی جامع نسب نامیده می شود. (دکتر صفایی و امامی)
 

اقسام قرابت نسبی در خط اطراف:

- اگر قرابت از طرف پدر و مادر باشد، قرابت ابوینی است.
- اگر قرابت از طرف پدر باشد، قرابت ابی است.
- اگر قرابت از طرف مادر باشد، قرابت امی است.


 

قرابت نسبی

خویشان نسبی به ترتیب و بر مبنای طبقاتی که در ماده ۸۶۲ قانون مدنی بیان شده است، از هم ارث می‌برند. همچنین خویشان نسبی در خط مستقیم، مکلف به انفاق به یکدیگرند. پدر و مادر باید از فرزند خود نگهداری کنند. پدر و جد پدری نماینده قانونی طفل در اداره اموال و دارایی‌های او هستند. اقامتگاه آنان اقامتگاه فرزندانشان است و فرزندان تابعیت و نام خانوادگی آنان را نیز دارا هستند. همچنین پاره‌ای از خویشان نسبی به شرح ماده ۱۰۴۵ قانون مدنی نمی‌توانند با هم ازدواج کنند. قرابت نسبی به طور مطلق مانع نکاح نیست. قانون مدنی ایران در ماده ۱۰۴۵ به تبعیت از آیه ۲۳ سوره نساء به موجب قرابت نسبی، ازدواج هفت دسته از زنان با مردان را بر یکدیگر حرام دانسته است.
به موجب این حکم کلی از مجموعه اقارب نسبی (مادر، دختر، خواهر، عمه، خاله، دختر برادر و دختر خواهر) ازدواج فرزندان عمو، عمه، خاله و دایی با یکدیگر بلامانع شناخته شده است. بر اساس این ماده، «نکاح با اقارب نسبی ذیل ممنوع است؛ اگر چه قرابت، حاصل از شبهه یا زنا باشد:
نکاح با پدر و اجداد و با مادر و جدات هر قدر که بالا برود.
نکاح با اولاد هر قدر که پایین برود.
نکاح با برادر و خواهر و اولاد آنها تا هر قدر که پایین برود.
نکاح با عمات و خالات خود و عمات و خالات پدر و مادر و اجداد و جدات.»


 

قرابت سببی

قرابت سببی به خویشاوندی که در اثر نکاح بین زن و شوهر و خویشاوندان هر یک با دیگری ایجاد می‌شود، تعریف شده است. پس از عقد، خویشان شوهر به درجه همان قرابتی که با وی دارند، بستگان زن نیز تلقی شده و خویشان زن نیز  متقابلا از اقربای شوهر می‌شوند. البته خویشان زن با اقوام شوهر هیچ گونه قرابتی ندارند. بر اساس ماده ۱۰۳۳ قانون مدنی، «هر کس در هر خط و به هر درجه که با یک نفر قرابت نسبی داشته باشد، در همان خط و به همان درجه، قرابت سببی با زوج یا زوجه‌ او خواهد داشت؛ بنابراین پدر و مادر زن یک مرد اقربای سببی درجه‌ اول آن مرد و برادر و خواهر شوهر یک زن از اقربای سببی درجه دوم آن زن خواهند بود.» در مورد قرابت سببی از حیث ایجاد حرمت در نکاح، تفاوتی بین نکاح دایم و موقت وجود ندارد. بنابراین به عنوان مثال چنانچه مردی با زنی حتی به طور موقت ازدواج کند، نکاح با مادر و جدات آن زن (اعم از پدری و مادری) حرام ابدی خواهد بود.

 

قرابت رضاعی

بر اساس قانون مدنی یکی دیگر از اقسام قرابت ، قرابت رضاعی است . خویشاوندی رضاعی در صورتی بوجود می آید که یک طفل با شرایط معینی که در ماده 1046 قانون مدنی مشخص شده اند از زنی به غیر مادر خود شیر بخورد که در این صورت قرابتی میان طفل و آن زن بوجود می آید که به آن قرابت رضاعی گفته می شود . لذا یکسری از محدودیت هایی برای ازدواج ایجاد می شود که مطابق محدودیت های قرابت نسبی برای ازدواج است . یعنی همانطور که شخص نمی تواند با خواهر یا مادر خودش ازدواج کند ، با خواهر و مادر رضاعی اش نیز نمی تواند ازدواج کند.
 

طبقات قرابت رضاعی

پدر و مادر و اجداد رضاعی، هر قدر که بالا رود.
اولاد رضاعی، هر قدر که پایین رود.
برادر و خواهر رضاعی و اولاد آن ها هر قدر که پایین رود.
عمات و اعمام و اخوال و خوالات رضاعی خود و پدر و مادر و اجداد و جدات.

 

آثار قرابت رضاعی

قرابت رضاعی تنها از نظر ایجاد حرمت در نکاح، در حکم قرابت نسبی است. به عبارت دیگر، تنها اثر قرابت رضاعی، ممنوع ساختن ازدواج میان کودک و مادر رضاعی و خویشاوندان او (اقربای رضاعی) و همچنین میان مرضعه (زن شیردهنده) و خویشان کودک (مرتضع) است. لذا دیگر قوانین مربوط به خویشاوندی مانند توارث و الزام به دادن نفقه و غیره در آن وجود ندارد.
 

آثار قرابت نسبی

ولایت قهری: پدر و جد پدری نماینده قانونی طفل در اداره اموال و دارائی های او هستند. اقامتگاه آنان اقامتگاه فرزندانشان است و فرزندان تابعیت و نام خانوادگی آنان را نیز دارا هستند.
حضانت: پدر و مادر باید از فرزند خود نگهداری کنند.
نفقه اقارب: خویشان نسبی در خط مستقیم، مکلف به انفاق به یکدیگرند.
حرمت نکاح: بعضی از خویشان نسبی در ماده ۱۰۴۵ قانون مدنی نمی‌توانند با هم ازدواج نمایند. بر اساس این ماده، نکاح با اقارب نسبی ذیل ممنوع است؛ اگر چه قرابت، حاصل از شبهه یا زنا باشد:
- نکاح با پدر و اجداد و با مادر و جدات هر قدر که بالا برود.
- نکاح با اولاد هر قدر که پایین برود.
- نکاح با برادر و خواهر و اولاد آنها تا هر قدر که پایین برود.
- نکاح با عمات و خالات خود و عمات و خالات پدر و مادر و اجداد و جدات.
ارث: خویشان نسبی به ترتیب و بر مبنای طبقاتی که در ماده ۸۶۲ قانون مدنی بیان شده است از هم ارث می‌برند.
ممنوعیت قضاوت:  بر اساس ماده 91 قانون آیین دادرسی مدنی، ‌دادرس در موارد زیر باید از رسیدگی امتناع نموده و طرفین دعوا نیز می‌توانند او را رد کنند. الف - قرابت نسبی یا سببی تا درجه سوم از هر طبقه بین دادرس با یکی از اصحاب دعوا وجود داشته باشد. ب - دادرس قیم یا مخدوم یکی از طرفین باشد و یا یکی از طرفین مباشر یا متکفل امور دادرس یا همسر او باشد. ج - دادرس یا همسر یا فرزند او، وارث یکی از اصحاب دعوا باشد. د - دادرس سابقاَ در موضوع دعوای اقامه شده به عنوان دادرس یا داور یا کارشناس یا گواه اظهارنظر کرده باشد. ه- بین دادرس و یکی از طرفین و یا همسر یا فرزند او دعوای حقوقی یا جزایی مطرح باشد و یا در سابق مطرح بوده و از تاریخ صدور حکم قطعی‌دو سال نگذشته باشد. و - دادرس یا همسر یا فرزند او دارای نفع شخصی در موضوع مطروح باشند.
در این خصوص به مواد 92 قانونآیین دادرسی مدنی، مواد 46، 47، 48، 49، 50 قانون آیین دادرسی کیفری، و مواد 79 و 80 قانون آیین دادرسی کار نیز مراجعه شود.
- این موارد شامل کارشناس نیز می باشد.
ممنوعیت داوری: بر اساس بند 3ماده 469 قانون آیین دادرسی مدنی، این افراد از داوری ممنوعند: کسانی که با یکی از اصحاب دعوا قرابت سببی یا نسبی تا درجه دوم از طبقه سوم داشته باشند. و همچنین بندهای 6 و 7 همین ماده، ............ ۶- کسانی که با یکی از اصحاب دعوا یا با اشخاصی که قرابت نسبی یا سببی تا درجه دوم از طبقه سوم با یکی از اصحاب دعوا دارند، درگذشته یا حال دادرسی کیفری داشته باشند. ۷- کسانی که خود یا همسرانشان و یا یکی از اقربای سببی یا نسبی تا درجه دوم از طبقه سوم او بایکی از اصحاب دعوا یا زوجه و یا یکی از اقربای نسبی یا سببی تا درجه دوم از طبقه سوم او دادرسی مدنی دارند.
ممنوعیت شهادت: بر اساس ماده 234 قانون آیین دادرسی مدنی، قوانین جرح شاهد به قوانین آیین دادرسی کیفری ارجاع شده است. به مواد 154 و 155 قانون آیین دادرسی کیفری مراجعه شود.


 

موارد ممنوعیت نکاح به دنبال قرابت سببی

کسانی که نکاح با آنان به موجب قرابت سببی ممنوع شده است، به سه دسته ذیل قابل تقسیم هستند :
کسانی که نکاح با آنان عینا ممنوع است، یعنی به محض ایجاد قرابت ، حرمت ابدی تحقق می‌یابد، مانند مادر زن . (ماده ۱۰۴۷ قانون مدنی) کسانی که نکاح آنان جمعا ممنوع است، یعنی نکاح بر فرض وجود و بقای قرابت ممنوع است، مانند خواهر زن . ( ماده ۱۰۴۸ قانون مدنی )
کسانی که نکاح آنان بدون اذن همسر ممنوع است ، مانند ازدواج با دختر برادر زن یا دختر خواهر زن . (ماده ۱۰۴۹ قانون مدنی)
در میان خویشان سببی توارث وجود ندارد و تنها زن و شوهر از هم ارث می‌برند.
شوهر مکلف به انفاق است و در برابر این تکلیف ریاست خانواده را نیز بر عهده دارد. بنابراین اقامتگاه ، تابعیت و گاه حتی نام خانوادگی او نیز بر زن تحمیل می‌شود. خویشاوندی سببی در برخی از موارد مانع ازدواج است، بر این اساس ، شخص نمی‌تواند با مادر زن خود ازدواج کرده یا زن سابق پدر خود را بگیرد.


 

شرایط شیرخوارگی محرمیت

1- شیر دایه، محصول زایمان و آمیزش شرعی و حلال باشد. بنابراین اگر زنی بدون زایمان کودک را شیر بدهد یا از راه زنا زایمان کند، به کودک محرم نمی شود.
2- کودک، شیر را به طور مستقیم از پستان بمکد. اگر شیر را در دهانش بدوشند یا در ظرفی بدوشند و به او بدهند، محرم نمی شود.
3- دایه هنگام شیر دادن، زنده باشد؛ بنابراین اگر کودک، همه یا برخی از نصاب شیرخوارگی را از زن مرده تغذیه کند؛ سبب محرمیت نمی شود.
4- سن شیرخوار از 24 ماه قمری، تجاوز نکرده باشد.
5- کمیت و کیفیت شیر خوردن به سه شکل زیر باشد:
الف- آن قدر شیر بخورد که گوشتش بروید و استخوانش محکم شود.
ب- یک شبانه روز، غذایش منحصر در شیر دایه باشد.
ج - یا 15 مرتبه به طور مکفی ومتوالی شیر دایه را بنوشد.


 موسسه حقوقی آرازفرتاک  به شماره ثبث  در تهران تاسیس شده  که از حاذق ترین ومعتبرترین در بخش های حقوق تجارت بین الملل و حقوق و دعاوی داخلی به ارائه خدمات مشاوره حقوقی،مشاوره حقوقی خانواده و وکالت به اشخاص حقیقی و حقوقی اعم از داخلی و خارجی می پردازد.این موسسه  حقوقی در تهران در زمینه های تجارت الکترونیک، حقوق استارتاپ ها و شرکت ها، قانون مالکیت معنوی و اموال و مالکیت ، خدمات حقوقی به شرکت های دانش بنیان می تواند به شما عزیزان مشاوره دهد.





 

دیدگاه کاربران
(مورد نیاز)
(مورد نیاز)