02188962168

قسامه به چه معناست

قسامه به چه معناست
خلاصه

قسامه چیست-مفهوم لوث-نحوه اجرای قسامه-تفاوت قسامه قتل با جنایت از جهت اثبات قصاص-اثبات دعوا با قسامه-اجرای قسامه توسط مدعی‌علیه (متهم)

23 8 00

مقدمه

از نظر قانون هر چیزی نمی‌تواند دلیل و مدرک محکمه‌پسند محسوب شود، بلکه دلایل مورد اعتبار و ویژگی‌های آنها به‌ صراحت در ماده‌ی ۱۶۰ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ مشخص شده‌اند. از میان دلایل و راه‌های اثبات جنایت، آخرین راه سوگند است.
قضات دادگاه‌ها هنگام رسیدگی به پرونده‌های جرم و جنایت، نیاز به ادله و مدارکی دارند که بتوانند گناهکاری یا بی‌گناهی متهم را اثبات کنند. از نظر قانون هر چیزی نمی‌تواند دلیل و مدرک محکمه‌پسند محسوب شود، بلکه دلایل مورد اعتبار و ویژگی‌های آنها به‌صراحت در ماده‌ی ۱۶۰ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ مشخص شده‌اند. از میان دلایل و راه‌های اثبات جنایت، آخرین راه سوگند است. «قسامه» نوع خاصی از سوگند است که در مواد ۳۱۲ تا ۳۴۶ قانون مجازات اسلامی به ‌تفصیل به آن اشاره شده است.


 

قسامه چیست؟

قسامه در لغت به‌معنی سوگند و سوگندخوردگان است. ازلحاظ فقهی و حقوقی نیز روشی است که با استفاده از آن، در موارد وجود لوث، مدعی (شاکی) و مدعی‌علیه (شخصی که متهم است و شکایت علیه او صورت گرفته است) یا اقوام و خویشاوندان مرد که پیوند خونی با آنها دارد، می‌توانند با سوگند خوردن موجب محکومیت یا برائت کسی از اتهام ارتکاب جنایت شوند. همان‌طور که اشاره شد قسامه در شرایطی اجرا می‌شود که «لوث» وجود داشته باشد.

 

مفهوم لوث

لوث به‌معنی اوضاع و احوالی است که سبب ظن قاضی (ظن در مقابل علم قطعی) می‌شود. به‌طور مثال جنازه‌ای در محلی یافت می‌شود و شخصی با لباس خونین در بالای سر جنازه ایستاده است. در این حالت، هیچ دلیل معتبری مبنی بر قاتل بودن آن شخص وجود ندارد، اما مجموع اوضاع و احوال سبب مظنون شدن قاضی به وی می‌شود. چنین شرایطی لوث نام دارد. در چنین حالتی، شاکی می‌تواند با اجرای قسامه و بدون نیاز به سایر دلایل، مجرمیت متهم را اثبات و مطالبه‌ی قصاص و دیه نماید.

 

شرایط قسامه چیست؟

برای اثبات هر جرمی در صورت فقدان سایر دلایل نمی‌توان از قسامه بهره برد، بلکه این شیوه از سوگند تنها برای اثبات اتهام یا برائت از اتهام جنایت موجب قصاص یا دیه به‌کار می‌رود.
همچنین برای اثبات قصاص یا دیه نیز، باید تعداد قسامه که در قانون ذکر شده رعایت شود. طبق ماده‌ی ۳۳۶ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، تعداد سوگند برای اثبات قتل عمدی، سوگند پنجاه نفر مرد از خویشان و بستگان مدعی است؛ بنابراین هنگامی که نسبت به شخصی ظن ارتکاب جرم قتل عمد وجود دارد، برای اثبات آن باید پنجاه نفر از اقوام مذکر (مرد) شاکی که نسبت خونی با وی دارند سوگند بخورند که متهم قاتل است و یا از قاتل بودن متهم اطلاع دارند. در این حالت سوگند خود شاکی، اعم از اینکه زن باشد یا مرد، جز این پنجاه نفر محسوب می‌شود و وی نیز می‌تواند سوگند بر مجرمیت متهم بخورد. اگر اجرای قسامه در راستای اثبات قتل غیرعمد (که در قانون به دو دسته شبه‌عمد و خطای محض تقسیم می‌شود) باشد، در این حالت تعداد قسم‌های مور نیاز بیست‌وپنج است.
هنگامی‌که جرم رخ‌داده قتل نیست و کمتر از قتل و جرم بر اعضا یا منافع محسوب می‌شود، تعداد قسم‌هایی که باید خورده شود، مطابق ماده‌ی ۴۵۶ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ از این قرار است؛
در جنایتی که موجب دیه‌ی کامل است: شش قسم؛
در جنایتی که موجب پنج‌ششم دیه‌ی کامل است: پنج قسم؛
در جنایتی که موجب دوسوم دیه‌ی کامل است: چهار قسم؛
در جنایتی که موجب یک‌دوم دیه‌ی کامل است: سه قسم؛
در جنایتی که موجب یک‌سوم دیه‌ی کامل است: دو قسم؛
در جنایتی که موجب یک‌ششم دیه‌ی کامل یا کمتر از آن است: یک قسم.
تعداد قسم‌های مشخص‌شده در مورد جنایت بر اعضا و منافع اعم از اینکه جرم عمد باشد یا غیرعمد همین تعداد است. تفاوتی که در جراحت و قتل وجود دارد آن است که هنگام اجرای این شیوه سوگند درمورد قتل، باید پنجاه شخص مختلف جهت اقامه‌ی قسامه حضور پیدا کنند و کسی نمی‌تواند با تکرار قسم‌ها تعداد آنها را به پنجاه عدد برساند، اما در جنایت بر اعضا و منافع، درصورت نبود نفرات لازم، شاکی اعم از اینکه زن باشد یا مرد، خود می‌تواند به همان تعداد، قسم را تکرار و درنتیجه جرم را اثبات کند.


 

نحوه اجرای قسامه برای جنایت منجر به قتل عمد و قتل غیر عمد

طبق قانون مجازات اسلامی برای اثبات گناهکار بودن قاتل در رابطه با پرونده های قتل عمد از طریق قسامه، باید 50 مرد از خویشان و بستگان فرد شاکی که نسبت خونی با وی دارند، سوگند بخورند که فرد متهم، قاتل است و یا سوگند بخورند که از قاتل بودن متهم اطلاع دارند. البته فرد شاکی(چه زن و چه مرد) هم می تواند جزو این 50 نفر به حساب آید.
قسامه برای پرونده های قتل غیر عمد با 25 نفر از افرادی که قسم می خورند هم می تواند پیش برود. پرونده های قتل غیر عمد می تواند به دو بخش خطا و شبه عمد تقسیم شوند. در هر دو این پرونده ها با 25 نفر از اعضای خانواده و بستگان فرد شاکی می توان قسامه را انجام داد.


 

قسامه در رابطه با پرونده های دیه

 قسامه برای اثبات گناهکار بودن یا بی گناه بودن متهم است آن هم فقط در پرونده های مربوط به قتل و دیه.
تعداد قسم هایی که برای جرم منجر به پرداخت دیه، لازم است طبق قانون مجازات اسلامی عبارتند از:
. جرمی که منجر به پرداخت دیه کامل است: 6 قسم
. جرمی که منجر به پرداخت پنج ششم دیه کامل است: 5 قسم
. جرمی که منجر به پرداخت دو سوم دیه کامل است: 4 قسم
. جرمی که منجر به پرداخت نصف دیه کامل است: 3 قسم
. جرمی که منجر به پرداخت یک سوم دیه کامل است: 2 قسم
. جرمی که منجر به پرداخت یک ششم دیه کامل است یا حتی کمتر از آن:1 قسم


 

اجرای قسامه توسط مدعی‌علیه (متهم)

هنگامی ‌که شرایط لوث وجود دارد، ابتدا شاکی است که می‌تواند از این شیوه‌ی سوگند برای اثبات جرم مورد ادعای خود استفاده کند. اما اگر شاکی به هر دلیل نتواند یا نخواهد از قسامه بهره ببرد، می‌تواند از متهم مطالبه‌ی قسامه کند. در این حالت، متهم باید برای برائت و اثبات بی‌گناهی خود قسامه اجرا کند و اگر مطابق قانون، اقامه‌ی قسامه کند، تبرئه خواهد شد. در چنین شرایطی اگر متهم هم نتواند و یا نخواهد قسامه اجرا کند، به‌موجب ماده‌ی ۳۱۹ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، محکوم به پرداخت دیه خواهد شد. پس عدم اجرای قسامه توسط متهم هیچ گاه نمی‌تواند موجب اجرای قصاص و اعدام وی شود.

 

مراحل اجرای قسامه

در صورتی که (وجود لوث و نبودن هیچ دلیلی برای اثبات جنایت) وجود داشته باشد، برای اجرای قسامه مراحل زیر به ترتیب باید طی شود.
ابتدا از متهم خواسته می‌شود که برای بی‌گناهی خود دلیلی ارایه دهد. اگر دلیلی بر بی‌گناهی خود ارایه دهد، حکم به بی‌گناهی او صادر می‌شود و دیگر نوبت به قسامه نمی‌رسد.
اگر متهم نتواند دلیلی برای اثبات بی‌گناهی خود ارایه دهد، طبق ماده ۳۱۷ قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۹۲ شاکی می‌تواند دو کار انجام دهد:
۱- خود قسامه را اقامه کند که در این صورت، جنایت اثبات میشود و متهم به قصاص یا پرداخت دیه محکوم میشود.
۲- از متهم درخواست قسامه کند، که در این صورت، اگر متهم قسامه اقامه کند، حکم به بیگناهی او صادر میشود و شاکی دیگر نمیتواند مجدداً علیه او طرح دعوا کند و اگر متهم قسامه اقامه نکند، به پرداخت دیه محکوم میشود و دیگر نمیتواند قسامه را به شاکی رد کند.
اگر شاکی هیچ یک از دو کار بالا را انجام ندهد، متهم آزاد خواهد شد. ولی حق شاکی برای اقامه قسامه یا درخواست قسامه از متهم همچنان به قوت خود باقی است.
اشاره به این نکته ضروری است که هم مطالبه قسامه و هم اقامه آن باید توسط خود شاکی یا متهم صورت پذیرد و نمی‌توان برای سوگند خوردن به دیگری وکالت داد.


 

تفاوت قسامه قتل با جنایت از جهت اثبات قصاص

تفاوت دیگر قسامه قتل با جنایت، از جهت اثبات قصاص است. در قسامه قتل در صورتی که سوگند با نصاب بوده و شرایط آن کامل باشد، قصاص ثابت می‌شود اما در جراحات با قسامه، فقط دیه ثابت می‌شود. ماده 456 قانون مجازات اسلامی تاکید می‌کند که مجنی‌علیه در جنایت بر اعضا می‌تواند با اقامه قسامه جنایت مورد ادعا را اثبات و دیه آن را مطالبه کند اما حق قصاص با آن ثابت نمی‌شود.
تفاوت دیگر قسامه قتل با قسامه جنایت، از حیث سوگند خوردن یا سوگند نخوردن مجنی‌علیه است. در قسامه قتل، شاکی یا متهم می‌توانند یکی از سوگندخوردگان باشند (ماده 337 قانون مجازات اسلامی) اما در قسامه جراحات، مجنی‌علیه الزاما باید یکی از سوگندخورندگان باشد (ماده 456 همان قانون)


 

اثبات دعوا با قسامه

همه جرایم و دعاوی مطرح در قانون با قسامه قابل اثبات نیست بلکه فقط جرایمی که مجازات آن قصاص و دیه ، ارش و ضرر و زیان ناشی از جرایم با قسامه یا سوگند قابل اثبات است و برخی از جرایمی که مجازات آن تعزیر و حدود است با قسامه ثابت نمی شود .
تعداد قسم یا قسامه با توجه به نوع جرم تعداد متفاوتی دارد به عنوان مثال حد نصاب قسامه در قتل عمد پنجاه قسم است ولی در قتل شبه عمد و خطای محض بیست و پنج قسم می باشد و همچنین در جراحات اگر موجب دیه کامل باشد شش قسم و در صورت کمترین جراحت با یک قسم انجام می شود .
نکته حائز اهمیت این است که در دعاوی مالی مانند دیه جنایات و همچنین دعاویی که مقصود از آن مال است مانند جنایت خطائی و شبه عمدی موجب دیه برای مدعی خصوصی امکان اقامه بینه شرعی نباشد ، وی می تواند با معرفی یک شاهد مرد یا دو شاهد زن به ضمیمه یک سوگند ادعاء خود را فقط از جنبه مالی اثبات کند .



 موسسه حقوقی آرازفرتاک  به شماره ثبث  در تهران تاسیس شده  که از حاذق ترین ومعتبرترین در بخش های حقوق تجارت بین الملل و حقوق و دعاوی داخلی به ارائه خدمات مشاوره حقوقی،مشاوره حقوقی خانواده و وکالت به اشخاص حقیقی و حقوقی اعم از داخلی و خارجی می پردازد.این موسسه  حقوقی در تهران در زمینه های تجارت الکترونیک، حقوق استارتاپ ها و شرکت ها، قانون مالکیت معنوی و اموال و مالکیت ، خدمات حقوقی به شرکت های دانش بنیان می تواند به شما عزیزان مشاوره دهد.

دیدگاه کاربران
(مورد نیاز)
(مورد نیاز)