02188962168

معاونت در جرم

معاونت در جرم
خلاصه

شرایط تحقق معاونت در جرم-تفاوت معاون و شریک جرم-تفاوت تهدید و اکراه در مصادیق معاونت-جرم مستقل-مجازات معاونت در جرم

24 8 00

معاونت یک کلمه عربی است که از مصدر " عون " به معنای مساعدت کردن و یاری رساندن ، گرفته شده است . در اصطلاح حقوقی معاونت در جرم یعنی اینکه فردی بدون دخالت مستقیم و تنها به صورت غیر مستقیم در وقوع جرم اثر گذاشته باشد ؛ به این فرد معاون در جرم گفته می شود . معاون جرم تنها به تحقق نتیجه اصلی جرم کمک می کند و کسی که عمل اصلی را در جرم انجام میدهد خود مرتکب است . مثلا الف ، ب را ترغیب به ضرب و شتم ج می کند . در این مثال الف معاون در جرم و ب مرتکب اصلی است که به او مباشر گفته می شود . البته این نکته را نباید فراموش کرد که معاون جرم باید نسبت به عمل مجرمانه مرتکب و اینکه با دخالتش می تواند در وقوع جرم اثر گذار باشد ، آگاه باشد . بنابراین برای تحقق معاونت در جرم بین عمل مرتکب اصلی جرم و معاون جرم وحدت قصد وجود داشته باشد .

 

مصادیق معاونت در جرم

بر اساس قانون مجازات اسلامی کسی که فرد دیگری را برای انجام جرم تحریک یا ترغیب کند یا این کار را با تهدید و وسوسه مجرم انجام دهد یا توسط نیرنگ، فریب و دسیسه یا سوء استفاده از قدرت باعث وقوع جرم شود، معاون جرم محسوب خواهد شد.
هم‌چنین فردی که با آگاهی و از روی قصد وسایل انجام جرم را فراهم کند و یا راه‌های انجام جرم را با وجود آگاهی از نیّت مجرم، به او ارائه دهد یا عمدا و از روی آگاهی انجام جرم را آسان کند، معاونت در جرم انجام داده است.
بنا بر توضیحات ارائه شده، مصادیق معاونت در جرم عبارتند از: تهدید، تطمیع (وسوسه)، تحریک، ترغیب، فریب، نیرنگ، سوء استفاده از قدرت، آسان کردن وقوع جرم، فراهم کردن وسایل انجام جرم و دسیسه.


 

شرایط تحقق معاونت در جرم

برای اینکه شخصی معاون جرم محسوب شود، طبق قانون باید چند شرط وجود داشته باشد که در ادامه آنها را می‌خوانید:
جرم بودن عمل انجام شده:
اولین شرط برای تحقق معاونت در جرم، این است که عمل انجام شده جرم باشد، بنابراین اگر کسی فرد دیگری را به کاری تحریک کند که از نظر قانون جرم محسوب نمی‌شود حتی اگر آن کار انجام شود، معاونت در جرم نیز بی‌معنا خواهد بود.
یکی بودن نیّت:
به این معنا است که باید قصد معاون از کمک به مجرم با نیّت مجرم یکسان بوده باشد؛ مثلا اگر فردی برای شخص دیگری اسلحه شکاری تهیه کند، به این تصور که آن را برای شکار می‌خواهد ولی طرف دوم از اسلحه برای قتل استفاده کند، طرف اول معاون جرم نیست.
انجام عمل معاون پیش از مباشر یا هم‌زمان با آن:
بر این اساس کارهایی که مباشر پس از وقوع جرم، انجام می‌دهد، معاونت در جرم محسوب نخواهد شد. مثلا اگر شخصی به عنوان مباشر با سوء استفاده از قدرتش، پس از انجام جرم، به شخصی که در نتیجه آن آسیب دیده اجازه شکایت ندهد، به عنوان معاون جرم محاکمه نمی‌شود.
به انجام رسیدن کار معاون:
یعنی کاری که معاون جرم برای تحریک یا ترغیب مجرم شروع کرده باید به اتمام رسیده باشد یا موفق به انجام آن شده باشد، بنابراین اگر فردی موفق نشده باشد شخص دیگری را برای انجام جرمی تحریک کند، هرچند قصد آن را داشته است، مشمول مجازات نمی‌شود.
تأثیرگذار بودن عمل معاون:
همان‌طور که مشخص است عملی که معاون جرم انجام می‌دهد باید بر انجام جرم توسط مجرم مؤثر بوده باشد تا بتوان او را معاون تلقی کرد.
اجرایی شدن جرم یا وقوع شروع به جرم:
بر این اساس اگر فرد اول، شخص دیگری را برای انجام جرمی تحریک یا تشویق کند ولی فرد دوم اقدامی برای انجام آن نکرده باشد، نمی‌توان فرد اول را به جرم معاونت در جرم محاکمه کرد امّا اگر فرد دوم حتی شروع به انجام جرم کند، فرد اول معاون محسوب می‌شود.


 

چه کسانی معاون در جرم می باشند؟

 معاونت در جرم هنگامی تحقق پیدا می‌کند و قابل مجازات است که موجب وقوع جرم شود. اگر فعل و عمل مرتکب اصلی، جرم نباشد، معاونت در ارتکاب این عمل نیز جرم به شمار نمی‌رود؛ بنابراین کسی که دیگری را در دفاع مشروع یاری می‌دهد را نمی‌توان معاون جرم دانست؛ زیرا عمل دفاع مشروع که فعل اصلی است، جرم نمی‌باشد.
طبق ماده ۱۲۶ قانون مجازات اسلامی؛ اشخاص زیر معاون جرم محسوب می‌شوند:
الف) هرکس، دیگری را ترغیب، تهدید، تطمیع، یا تحریک به ارتکاب جرم کند یا با دسیسه یا فریب یا سوءاستفاده از قدرت، موجب وقوع جرم گردد.
ب) هرکس وسایل ارتکاب جرم را بسازد یا تهیه کند یا طریق ارتکاب جرم را به مرتکب ارائه دهد.
پ) هرکس وقوع جرم را تسهیل کند.
تبصره- برای تحقق معاونت در جرم، وحدت قصد و تقدم یا اقتران زمانی بین رفتار معاون و مرتکب جرم شرط است. چنانچه فاعل اصلی جرم، جرمی شدیدتر ازآنچه مقصود معاون بوده است مرتکب شود، معاون به مجازات معاونت در جرم خفیف‌تر محکوم می‌شود.
قابل ذکر است چنانچه مطابق مقررات شروع به جرم جرمی، مجازات داشته باشد و عمل مرتکب اصلی، شروع به جرم تلقی شود، عمل معاون در آن نیز قابل مجازات خواهد بود.به‌طورکلی معاون وقتی مستوجب مجازات است که فاعل اصلی مرتکب جرمی شود و یا شروع به اجرای آن نماید»


 

تفاوت معاون و شریک جرم چیست؟

تفاوت اساسی معاون جرم و شریک جرم آن است که معاون جرم در عملیات اجرایی جرم نقشی ندارد بلکه نقش وی در وقوع جرم فرعی است و وی با رفتار عامدانه و عالمانه به مجرم یا مجرمین اصلی کمک نموده و یا ارتکاب جرم را برای آنان تسهیل نموده است. شرکت یا معاونت، جرم جداگانه نیست بلکه کیفیاتی هستند برای مسبب حادثه و اگر قانونی بر جرم بودن عملی وضع و مجازاتی برای مرتکب تعیین شود به موجب قانون شریک و معاون هم تعقیب می‌شوند و اگر قانون راجع به جرمی نسخ شود مجرمیت شریک و معاون هم به موجب همان قانون از بین می‌رود.

 

تفاوت تهدید و اکراه در مصادیق معاونت

تفاوت تهدید موضوع ماده ۱۲۶ ق.م.ا.مصوب۹۲ و تهدیدی که اکراه محسوب می‌شود (موضوع ماده ۱۵۱ ق.م.ا.مصوب۹۲) آن است که در تهدید موضوع معاونت، هرچند هم فاعل برخلاف میل باطنی دست به ارتکاب جرم زده باشد؛ اما قصد و اراده از او سلب نشده؛ اما تهدیدی که به ‌اکراه منجر شود، عادتاً قابل‌تحمل نیست و اراده را از فاعل (اکراه شونده) سلب می‌کند؛ در این صورت مسئولیتی متوجه فاعل جرم نخواهد بود و شخص تهدیدکننده (اکراه کننده) مسئول است. معاون باید عملاً و با رفتار خود مبادرت به تهدید مرتکب نموده باشد تا قابل مجازات گردد بنابراین صرف این‌که شخصی به دلیل واهمه و خوف از کسی، مرتکب جرمی شده باشد، معاونت محسوب نمی‌شود.
میزان تأثیر تهدید به اوضاع و احوال و خصوصیات روانی و موقعیت‌های اجتماعی تهدیدکننده و تهدیدشونده بستگی دارد. به این ترتیب احراز تهدید امری موضوعی و موکول به تشخیص قاضی است.
در موارد ذیل تهدید به‌طور مستقل جرم انگاری شده است:
تهدید دیگری به دادن نوشته یا سند یا امضاء یا مهر (موضوع ماده ۶۶۸ قانون تعزیرات)
تهدید دیگران با چاقو یا هر نوع اسلحۀ دیگری (موضوع ماده ۶۱۷ قانون تعزیرات)


 

ویژگی تحریک به جرم به عنوان جرم مستقل

برای آن‌که تحریک به ارتکاب جرم، معاونت محسوب شود باید ویژگی ذیل را داشته باشد:
تحریک باید مستقیم باشد: یعنی اندیشه ارتکاب جرم به‌وضوح بیان و به دیگری القاء شده باشد.
تحریک باید فردی باشد: بنابراین مخاطب تحریک باید شخص معلوم و معین باشد و تحریک به‌طورکلی بیان نشده باشد.
تحریک باید مؤثر باشد: یعنی از تحریک نتیجه‌ای (جرم یا لااقل شروع به جرم) به ‌دست ‌آمده باشد.
جرم نبودن معاونت در نتیجۀ بی‌اثر ماندن تحریک از جمله عیوب نظام استعاره‌ای می‌شود مجرمیت نظامی که بزهکاری معاون از بزهکاری مباشر جرم وام گرفته است. برای جبران این عیب‌گاه قانون‌گذار ناگزیر است تحریک را جرم مستقل و خاصی به شمار آورد، حتی اگر اثری بر تحریک مترتب نگردد برای مثال:
تحریک به فرار از مقابل دشمن (ماده ۲۳ قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح مصوب ۱۳۸۲)
تحریک مردم به جنگ و کشتار یکدیگر به ‌قصد بر هم زدن امنیت (ماده ۵۱۲ قانون تعزیرات) نه به‌عنوان فعل معاونت، بلکه همانند جرمی مستقل مجازات خواهد شد.


 

تهدید به عنوان جرم مستقل:

در این خصوص باید گفت که معاون جرم باید با رفتار و عمل، مجرم را به انجام جرم تحریک کرده باشد و اگر مجرم فقط به دلیلی از او می‌ترسیده، معاونت در جرم محسوب نمی‌شود. در تهدیدی که اراده از مجرم سلب نشده باشد، حکم تهدیدکننده معاونت در جرم است ولی اگر تهدید اکراه محسوب شود، یعنی قدرت اراده را از مجرم بگیرد، فرد مجرم هیچ مسئولیتی نداشته و تمام جرم به گردن تهدیدکننده است.
گفتنی است که در قانون، تهدید به دادن نوشته، امضاء، مهر یا سند و هم‌چنین تهدید با هر نوع اسلحه سرد و گرم، به عنوان جرمی مستقل محسوب می‌شود.


 

تطمیع به صورت جرم مستقل:

در این روش معاون با وعده‌های مالی و مادی، مجرم را برای انجام عمل خلاف، برمی‌انگیزد و فرقی ندارد که به وعده خود عمل کرده باشد یا خیر و در هر صورت معاونت در جرم اتفاق افتاده است. تطمیع در صورت به عنوان جرم مستقل انگاشته می‌شود:
تطمیع برای خرید و فروش آراء در انتخابات‌های رسمی کشور.
تطمیع کردن افراد یا گروه‌ها به انجام جرم علیه حیثیت، امنیت و منافع کشور چه در داخل و چه در خارج کشور.


 

آیا معاونت در خودکشی نیز جرم محسوب میشود؟

در پاسخ به این سوال باید گفت که خودکشی در کشور ما جرم نیست و چنانچه فردی خودکشی کند، معاونت شخص دیگر در ارتباط با این عمل قابل پیگیری و مجازات نخواهد بود.
اما اگر عمل شخص معاون بطور مستقیم سبب مرگ فرد دیگری باشد آن زمان معاونت در خودکشی جرم انگاری شده و شخص خاطی مجازات خواهد شد. برای مثال فردی که برای فرد دیگری طناب دار فراهم کرده و او را به دار آویخته است. این عمل دیگر خودکشی محسوب نمیشود و به عنوان دیگر کشی جرم انگاری میشود.
همچنین بر اساس قانون اگر شخصی به هر دلیلی دیگران را به خودکشی یا دیگرکشی ترغیب نماید؛ به دلیل انجام عمل    خلاف عقل و شرع مجازات خواهد شد.


 

مجازات معاونت در جرم

در قانون مجازات اسلامی آمده است که اگر در قانون یا شرع برای معاونت در جرم مجازاتی تعیین شده باشد، باید همان مجازات اعمال شود امّا اگر مجازاتی معیّن نشده باشد، معاون جرم به صورت زیر مجازات خواهد شد:
برای جرائمی که مجازات آنها اعدام یا حبس ابد است، حکم معاون جرم حبس تعزیری درجه دو یا سه خواهد بود.
در خصوص سرقت حدی و قطع عضو به صورت عمد، مجازات معاونت در جرم حبس تعزیری درجه پنج یا شش است.
در مورد جرم‌هایی که مجازات آنها در قانون شلاق حدی است، حکم معاون، ۳۱ تا ۷۴ ضربه شلاق تعزیری درجه شش خواهد بود.
و در جرم‌هایی که موجب تعزیر هستند، مجازات معاون جرم، یک تا دو درجه از حکم مجرم پایین‌تر خواهد بود. در این مورد حکم معاون از نوع حکم مجرم است مگر در موارد انفصال دائم، مصادره اموال و انتشار حکم در رسانه‌ها که در خصوص معاون در این موارد، حکم جزای نقدی درجه چهار، شش یا هفت خواهد بود.



 موسسه حقوقی آرازفرتاک  به شماره ثبث  در تهران تاسیس شده  که از حاذق ترین ومعتبرترین در بخش های حقوق تجارت بین الملل و حقوق و دعاوی داخلی به ارائه خدمات مشاوره حقوقی،مشاوره حقوقی خانواده و وکالت به اشخاص حقیقی و حقوقی اعم از داخلی و خارجی می پردازد.این موسسه  حقوقی در تهران در زمینه های تجارت الکترونیک، حقوق استارتاپ ها و شرکت ها، قانون مالکیت معنوی و اموال و مالکیت ، خدمات حقوقی به شرکت های دانش بنیان می تواند به شما عزیزان مشاوره دهد.

دیدگاه کاربران
(مورد نیاز)
(مورد نیاز)