02188962168
موسسه حقوقی آرازفرتاک
تلفن موسسه حقوقی آرازفرتاک        ۸۸۹۶۲۱۶۸ ۰۲۱
تعیین نوبت وارسال مدارک          ۰۹۱۹۷۳۶۴۰۳۵

چک برگشتی چه زمانی کیفری است و چه زمانی حقوقی

چک برگشتی چه زمانی کیفری است و چه زمانی حقوقی
خلاصه

مطالبه وجه چك از دادگاه- چك دارای وعده-چك بابت تضمين انجام تعهد يا تضمين انجام معامله‌-چك سفيد امضا-برگشت‌زدن چک-نبودن وجه نقد یا کافی نبودن آن-چک‌های دو امضایی-صدور چک بلامحل در چک‌های دارای مهر و امضا-

13 10 00

چک برگشتی حقوقی و کیفری

اگر روزي چكي را از شخصي داشتيد و براي نقد كردن آن به بانك مراجعه نمودید و حساب صادركننده چك موجودي نداشت، براي دريافت طلب خود چه می کنید ؟ به كدام محكمه مراجعه خواهید کرد؟ اين نوشتار درپي پاسخ به اين سوال می باشد .قانون به صدور چك بلامحل به عنوان يك جرم نگاه كرده . هر جرمي براي وقوع، نياز به شرايط خاصی دارد. قانون اعلام می کند كه درصورت وجود هر يك از حالات يا شرايط زير، صدور چك بلامحل جرم كيفري نیست. بنابراين در هر يك از موارد زير، شكايت شاكي به دليل حقوقي بودن چك پيگرد كيفري ندارد :


 

چک برگشتی حقوقی و کیفری – مفهوم حقوقي شدن چك

اغلب افراد تصور مي‌كنند، چكي كه حقوقي خواهد شد از اعتبار افتاده است و بي‌ارزش می باشد . در حالي كه اين‌گونه نيست. در چك‌هاي حقوقي تنها صادركننده قابل تعقيب و مجازات كيفري نمی باشد اما مي‌توان تقاضاي توقيف اموال و دارايي صادركننده را كرد و دادگاه نيز حكم به پرداخت مبلغ چك خواهد داد مگر آنكه با دفاعيات خوانده (صادركننده) ثابت گردد كه به طور كلي طلبي وجود ندارد يا آنكه چك بابت ربا صادر شد  يا به هر دليل ديگر دارنده چك (خواهان) استحقاقي نخواهد داشت .


 

چک برگشتی حقوقی و کیفری – مطالبه وجه چك از دادگاه

برخي از افراد گمان مي‌كنند جهت وصول وجه چك از طريق دادگاه، فقط بايد شكايت كيفري نمایند . در حالي كه حتي اگر اين شكايت نتيجه داشته باشد، دادگاه تنها حكم به مجازات حبس می دهد و درباره طلب دارنده اظهار نظر نمي‌ نماید . هم درباره چك‌هاي كيفري و هم چك‌هاي حقوقي، دادگاه تنها در صورتي حكم به پرداخت مبلغ چك در وجه دارنده چك را صادر می کند كه دارنده به عنوان خواهان، فرم مخصوص دادخواست را تكميل و با پرداخت هزينه دادرسي از طريق ابطال تمبر و ساير تشريفات قانوني، آن را تحويل دفتر دادگاه نماید . در غير اين صورت دادگاه قانونا قادر نیست حكمي مبني بر پرداخت مبلغ چك صادر نماید. البته در بسياري موارد، صادركننده به علت ترس از مجازات، خود راسا مبادرت به پرداخت مبلغ چك مي‌ نماید . در اين صورت، زحمت تقديم دادخواست نيز از دوش دارنده چك برداشته می شود .


 

چک برگشتی حقوقی و کیفری – در صورتي كه چك دارای وعده باشد

چك بايد به صورت نقد و بدون وعده صادر گردد. چون چك بايد همانند اسكناس وسيله پرداخت نقدي شود . بنابراين اگر برای مثال، امروز چكي براي تاريخ فردا يا هفته يا ماه يا سال آينده صادر گردد ، صادركننده چك مجازات كيفري نمی شود. چون اين چك حقوقي است. همان‌طور كه مي‌دانيد، صدور چك بدون وعده، بسيار نادر می باشد و حتي بسياري از چك‌هايي كه صادركنندگان آن توسط دادگاه به مجازات حبس محكوم خواهند شد، در واقع چك‌هاي وعده دار و حقوقي می باشند اما دليل تعيين مجازات در اين موارد آن است كه صادركنندگان چك به عنوان متهم در دادسرا يا دادگاه قادر به اثبات اين موضوع كه چك به صورت وعده‌دار صادر شده است نمی باشند . بنابراين نحوه اثبات اين موضوع و شيوه دفاع از اهميت فراواني برخوردار می باشد.


 

چک برگشتی حقوقی و کیفری – هرگاه چك بابت تضمين انجام تعهد يا تضمين انجام معامله‌اي صادر شده باشد

منشا و دلیل صدور چك بايد بدهي صادركننده معادل مبلغ چك باشد، مانند اینکه شخصي برای خريد يك دستگاه اتومبيل يا آپارتمان يك فقره چك براي پرداخت تمام يا قسمتي از وجه معامله صادر نماید. اما اگر مبنا و علت صدور چك مديونيت و بدهكاري صادركننده نباشد، بلكه به عنوان تضمين معامله يا تعهد صادر شود صادركننده قابل تعقيب كيفري و مجازات نیست . همانند آنكه شخصي مغازه يا منزل مسكوني را اجاره كند و مالك خانه يا مغازه در اجاره‌نامه از مستاجر تعهد بگيرد كه در راس انقضاي مدت اجاره و در پايان مدت اجاره، محل را تخليه نماید. سپس براي آنكه به گمان خود تضميني براي اين تعهد دريافت كند ، از مستاجر بخواهد كه يك فقره چك ( به طور مثال معادل قيمت منزل يا مغازه) به عنوان تضمين تعهد به تخليه صادر و به او ارايه نماید. یا نمونه ای ديگر آنكه، خريدار يك دستگاه آپارتمان از فروشنده بخواهد براي تضمين تعهد به انتقال سند در دفترخانه، يك فقره چك صادر نماید و به دست خريدار يا به نزد واسطه (بنگاه) بسپارد. در تمامي اين موارد به دليل آنكه صادركننده در حقيقت مبلغ ذكر شده در متن چك را بدهكار نمی باشد. بنابراين صادركننده قابل تعقيب كيفري و قابل مجازات نیست . اين كه چك بابت تضمين صادر شده است امکان دارد در متن خود چك ذكر شود و يا آنكه اين مطلب در چك بيان نشود . اما صادركننده بتواند به راه ديگري (مانند قولنامه يا شهادت شهود) اين موضوع را اثبات نماید.


 

هرگاه چك سفيد امضا صادر شده باشد

يعني اينكه صادركننده بدون قيد مبلغ، تاريخ و نام دارنده، فقط چك را امضا و ارايه كرده باشد.
 

در صورتي كه ثابت شود چك بدون تاريخ صادر شده است:

معمولا در اين گونه موارد، دارنده چك، قبل از شكايت و قبل از مراجعه به بانك، مبادرت به درج تاريخ مي‌كند. اما چنانچه در مرجع قضايي ثابت شود صادركننده در هنگام صدور، تاريخ چك را ننوشته است صادركننده مسئوليت كيفري نخواهد داشت.
 

هرگاه وصول وجه چك منوط به تحقق شرطي شده باشد:

اين شرط ممكن است در خود متن چك ذكر شده باشد يا آنكه بعدها بر اساس يك فقره قولنامه، صورتجلسه، شهادت شهود و غيره اثبات شود. به طورمثال خريدار اتومبيل، تمام يا قسمتي از مبلغ معامله را به صورت يك فقره چك صادر و در اختيار طلبكار (يعني فروشنده) يا واسطه (بنگاه) بگذارد و شرط كند كه تنها پس از انتقال سند در محضر، طلبكار حق داشته باشد به بانك مراجعه و وجه چك را وصول كند.

هرگاه ثابت شود چك بابت معاملات نامشروع يا ربا (بهره) صادر شده است:
 
هرگاه دارنده چك تا ۶ ماه از تاريخ صدور چك براي وصول آن به بانك مراجعه نكند، يا ظرف ۶ ماه از تاريخ صدور گواهي عدم پرداخت (يعني برگشتي از بانك) شكايت نكند:
 
غير از موارد بالا، در ساير موارد، چك كيفري است يعني صادركننده چك قابل تعقيب كيفري و مستوجب مجازات خواهد بود.


 

برگشت‌زدن به معنی شکایت نیست

اشتباه دومی که اکثر مردم در این زمینه مرتکب می‌شوند این است که فکر می‌کنند همین که چک را برگشت زدند، به معنای پایان مراحل شکایت است. برگشت‌زدن چک به تنهایی نمی‌تواند برای رسیدن به پول‌تان کافی باشد. شما بعد از برگشت‌زدن تنها ۶ماه فرصت دارید که به مراجع قضائی شکایت کنید. در صورت ثبت‌نکردن شکایت در این مدت نمی‌توانید به دریافت پول‌تان امیدوار باشید. در موارد زیر چک را برگشت بزنید:

 

نبودن وجه نقد یا کافی نبودن آن

صدور دستور عدم‌پرداخت وجه چک به بانک از طرف صاحب حساب
تنظیم چک به صورت نادرست از قبیل عدم‌مطابقت امضا، اختلاف در مندرجات چک، قلم‌خوردگی و…
صدور چک از حساب مسدود
اما نکته مهم آن است که وصف کیفری و حقوقی زمانی مطرح می‌شود که دارنده چک برگشتی، آگاهی لازم را داشته باشد.



 

قانون در مورد کسانی که بیش از یک بار چک برگشتی صادرکرده‌اند چه مجازاتی در نظر گرفته است؟

بانک‌ها مکلف هستند تمام حساب‌های جاری اشخاصی را که بیش از یک بار چک برگشتی صادر کرده و تعقیب آنها منتهی به صدور کیفرخواست شده باشد، بسته و تا سه ‌سال به ‌نام آنها حساب جاری دیگر باز نکنند.مسئولین شعب هر بانکی که به تکلیف فوق عمل نکنند حسب مورد با توجه به شرایط و امکانات و دفعات و مراتب جرم به یکی از مجازات‌ های مقرر در ماده ۹ قانون ‌رسیدگی به تخلفات اداری توسط هیأت رسیدگی به‌ تخلفات اداری محکوم و مجازات خواهند شد.



 

شرایط تعقیب کیفری در چک‌های دو امضایی

اکنون سوال این است که در چک‌هایی که با دو یا چند امضا صادر می‌شوند، آیا صدور چک با یک امضا محقق می‌شود؟ در پاسخ باید چند فرض را متصور شد؛ فرض نخست این است نفر اول چک را امضا می‌کند و به دارنده تحویل می‌دهد و دارنده چک اصلا نمی‌داند چک دو امضایی است و لذا چک را به بانک ارائه می‌هد و به دلیل فقدان یا عدم کفایت موجودی، گواهی عدم پرداخت صادر می‌شود. در این فرض نسبت به نفر اول جرم صدور چک بلامحل توسط وی محقق شده است.
فرض دوم این است که نفر اول چک را امضا کرده و به جای اینکه خود امضای نفر دوم را اخذ و سپس چک را به دارنده بدهد، چک را در اختیار دارنده قرار داده و به وی وکالت می‌دهد تا امضای نفر دوم را اخذ کند. در اینجا دارنده چک می‌داند که چک دو امضایی است ولی عمداً چک را برای امضا نزد نفر دوم نمی‌برد و آن را مستقیماً به بانک برده و اصطلاحاً برگشت می‌زند.
در این فرض نسبت به نفر اول جرم صدور چک بلامحل محقق نیست چون دارنده اساساً نباید چک را به بانک می‌برد و باید چک را برای امضا به نفر دوم ارائه می‌داد. بنابراین چک مشروط به امضای نفر دوم بوده و چک مشروط وصف کیفری ندارد.
فرض سوم هم این است که چک دو امضایی است و چک را برای امضا به نفر دوم ارائه می‌دهد اما نفر دوم به دلیل فقدان موجودی یا هر دلیل دیگری از امضای چک امتناع می‌کند و دارنده چک را به بانک برده و برگشت می‌زند.
در این فرض نیز جرم صدور چک بلامحل نسبت به نفر اول محقق نیست و نسبت به نفر دوم نیز با توجه به اینکه چک مشروط به امضای نفر دوم بوده، فاقد وصف کیفری است لذا ارتکاب جرمی متصور نیست و رفتار دارنده چک نیز در این فرض مصداق خیانت در امانت است.



 

شرایط تحقق صدور چک بلامحل در چک‌های دارای مهر و امضا

سوال دیگری این است که اگر در چک علاوه بر امضا، مهر نیز تعریف شده باشد، آیا باید مهر و امضای صادر کننده چک توامان روی آن درج شود؟
در پاسخ باید گفت اگر موجودی حساب کافی باشد و فقط به دلیل تنظیم ناصحیح گواهی عدم پرداخت صادر شود، جرم صدور چک بلامحل محقق نشده است و تنظیم ناصحیح چک نیز اساساً وصف کیفری ندارد. البته اگر ارکان جرم کلاهبرداری محرز باشد، می‌توان آن را منطبق با کلاهبرداری دانست.
اما اگر موجودی حساب کافی نباشد و گواهی عدم پرداخت به دو دلیل تنظیم ناصحیح و فقدان موجودی یا عدم کفایت موجودی صادر شود، جرم صدور چک بلامحل محقق شده است.




موسسه حقوقی آرازفرتاک بهترین موسسه حقوقی در تهران  به شماره ثبت  42395 می باشد.  که از حاذق ترین ومعتبرترین در بخش های حقوق تجارت بین الملل و حقوق و دعاوی ملکی،دعاوی حقوقی،دعاوی کیفری و... به ارائه خدمات مشاوره حقوقی و مشاور املاک و وکالت ( وکیل حقوقی در تهران ، وکیل ملکی، وکیل کیفری، وکیل مهاجرت و وکیل شهرداری و ...) به اشخاص حقیقی و حقوقی اعم از داخلی و خارجی می پردازد.این موسسه  حقوقی در زمینه های تجارت الکترونیک، حقوق استارتاپ ها و شرکت ها، قانون مالکیت معنوی و اموال و مالکیت ، خدمات حقوقی به شرکت های دانش بنیان می تواند به شما عزیزان مشاوره دهد.

به طور حتم یک وکیل پایه یک دادگستری به تنهایی قادر نیست در تمامی حوزه های  حقوقی خدمت رسانی کند و راهنمایی تخصصی به همه موکلان خود بدهد لذا در یک موسسه حقوقی جمعی از وکلا حاضر می شوند و  هریک به طور تخصصی و همچنین گاها به صورت جمعی در موارد مختلف به کارشناسی می پردازند .





 

دیدگاه کاربران
(مورد نیاز)
(مورد نیاز)