02188962168

چک بلامحل چیست

چک بلامحل چیست
خلاصه

چک بی‌محل یعنی چه؟ «محل» در چک چیست و منظور از آن چیست؟در چه مواردی تعقیب و مجازات کیفری انجام می شود ؟-در چه صورتی، افراد می‌توانند چک را برگشت بزنند؟-هزینه دادرسی مطالبه وجه چک-

28 4 00

مقدمه 

شما ممکن است بارها و بارها واژه چک بلامحل را شنیده باشید یا اقوام و یا اشنایان شما بدلیل کشیدن چک بلامحل به زندان افتاده اند  و یا حکم جلب انها توسط شاکی گرفته شده است. در بعضی موارد هم ممکن است شنیده باشید که افراد برای نقد کردن چکی که حساب انها خالی بوده است به مراجع قضایی برای نقد کردن آن مراجعه  می کنند. با بیان این موارد متوجه می شویم که اگر خودمان هم با مکشلاتی که پیرامون کشیدن چک بلامحل برخورد نکرده ایم در اطرافمان افرادی هستن که روزهای زیای درگیر مسائلی شده اند که کشیدن چک بلامحل برای انها بوجود اورده است. دراین  مقاله قصد داریم شما را با مباحث حقوقی چک آشنا کنیم. اما چک بی محل چیست؟ اگر چنین چکی به دستمان افتاد چه باید بکنیم و چه کارهای قانونی باید انجام دهیم …؟

 

چک بی‌محل یعنی چه؟ 


برای پاسخ به این سوال بهتر است که از قسمت دوم آن شروع کنیم. در واقع «محل چک» همان گونه که از ماده ۳۱۰ قانون تجارت قابل استنباط است، از وجوهی تشکیل می‌شود که صادرکننده چک نزد محال‌علیه دارد. در عمل، محال‌علیه چک همیشه یک بانک یا موسسه اعتباری مشابه آن است. امروزه بانک‌ها علاوه بر وجوه نقدی، میزان اعتباری را با در نظر گرفتن شرایط خاص به صادرکننده چک تخصیص می‌دهند که این اعتبار نیز می‌تواند «محل چک» را تشکیل دهد.
ماده ۳ قانون صدور چک درباره ضرورت وجود محل چک صراحتا چنین مقرر داشته که: «صادرکننده چک باید در تاریخ مندرج در آن معادل مبلغ مذکور در بانک محال‌علیه وجه نقد داشته باشد…». چرا که چک سندی است که به محض رویت محال‌علیه باید پرداخت شود. به همین دلیل صادر‌کننده در زمان صدور چک باید محل آن را به صورت نقد و یا اعتبار قابل استفاده نزد بانک تامین کرده باشد. ضمن آنکه صادر‌کننده پس از صدور چک نیز نباید محل چک را شخصا دریافت یا آن را به شخص دیگری واگذار کند. با ارائه این توضیحات مفهوم «چک بی‌محل» مشخص است.
در واقع هرگاه صادرکننده چک در تاریخ مندرج در آن معادل مبلغ مذکور در بانک محال‌علیه وجه نقد نداشته باشد یا پس از صدور چک تمام یا قسمتی از وجهی که به اعتبار آن چک صادر کرده به صورتی از بانک خارج کند یا دستور عدم پرداخت وجه چک را بدهد، اصطلاحا چک بی‌محل یا بلامحل صادر شده است. متاسفانه صدور چک بلامحل از موضوعات مبتلا‌به جامعه است به طوری که امروزه اشخاص حقیقی و حقوقی بدون داشتن پشتوانه اقدام به صدورچک می‌کنند.


 

در چه مواردی  تعقیب و مجازات کیفری انجام می شود ؟


مطابق قانون در صورتیکه یکی از موارد زیر در مسئله چک وجود داشته باشد دارنده چک نمیتواند در خواست  تعقیب و مجازات کیفری صادرکننده را بخواهد و فقط میتواند از طریق مراجع قضایی حقوقی وجه چک و خسارات خود را مطالبه کند، یا توقیف اموال و دارایی صادر کننده را بخواهد. این موارد به شرح زیر هستند:
۱_چک سفید امضا داده شده باشد.
۲_چک بابت تضمین انجام تعهد یا تضمین انجام معامله صادر شده باشد.
۳_وصول چک منوط به تحقق شرطی شده باشد.
۴_چک وعدهدار باشد یعنی تاریخ واقعی صدور چک مقدم بر تاریخ مندرج در چک باشد.
۵_چک بدون تاریخ صادر شده و یا سفید امضا داده شده باشد.
۶_چک بابت معاملات نامشروع و یا ربا صادر شده باشد.
۷_دارنده چک تا شش ماه از تاریخ صدور چک، برای وصول به بانک مربوطه مراجعه کند و ظرف شش ماه نیز از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت چک، شکایت خود را به دادسرای محل وقوع جرم ارائه نماید وگرنه حق شکایت کیفری ندارد و تنها میتواند ازطریق حقوقی وجه چک را مطالبه کند. اما همه چیز در همین چند مورد خلاصه نمیشود و گاهی صادر کننده چک با علم و اگاهی کامل از بسته بودن حساب خود چک میکشد که در این صورت پیگیریهای قضایی هم متفاوت خواهد بود.


 

در چه صورتی، افراد می‌توانند چک را برگشت بزنند؟


 اگر اشخاص با یکی از این موارد مانند نبودن وجه نقد یا کافی نبودن آن، صدور دستور عدم پرداخت وجه چک به بانک از طرف صاحب حساب، تنظیم چک به صورت نادرست از قبیل عدم مطابقت امضا، اختلاف در مندرجات چک و قلم‌خوردگی و نیز صدور چک از حساب مسدود مواجه شدند، می‌توانند چک را برگشت بزنند. اما نکته مهم آن است که وصف کیفری و حقوقی زمانی مطرح می‌شود که دارنده چک برگشتی، نسبت به مدت زمان قابل قبول برای طرح شکایت آگاهی ندارد.
طبق ماده ۱۱ قانون صدور چک، مهلت شکایت کیفری علیه صادرکننده چک ۲ دوره ۶ ماهه است. یعنی ،  حداکثر تا ۶ ماه پس از تاریخ صدور چک است که دارنده چک می‌تواند آن را برگشت زده و گواهی عدم پرداخت دریافت کند. بنابراین اگر در این مدت، دارنده چک آن را به بانک ارایه نداده و مقدمات شکایت را فراهم نکند، این مهلت از بین می‌رود و دیگر قابل تعقیب کیفری نیست. ۶ ماه دوم از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت است. اگر دارنده چک در مهلت ۶ ماه پس از تاریخ صدور، چک را به بانک برده و در صورت نبود وجه نقد در حساب، آن را برگشت زده و گواهی عدم پرداخت از طرف بانک صادر شود، از این تاریخ وی نیز ۶ ماه وقت رسیدگی کیفری در محاکم دادگستری را خواهد داشت.
این موارد برای مواقعی است که اگر دارنده چک در مهلت‌های یاد شده، اقدامی انجام ندهد، دیگر امکان شکایت کیفری و محکوم کردن صادرکننده چک به مجازات‌هایی که در قانون ذکر شده است، وجود ندارد و می‌توان از طریق طرح دعوای حقوقی و تقدیم دادخواست به دادگاه صالح تنها به طلب مادی و خسارت‌های وارده دست یافت که این امر مستلزم جریان طولانی دادرسی است و دارندگان چک بی‌محل تمایل چندانی به استفاده از آن را ندارند.



سایر مقالات: مراحل اعلام مفقودی چک

هزینه دادرسی مطالبه وجه چک


بنابر آئین‌نامه تعرفه خدمات قضایی مبلغ پنج هزار تومان هنگام مطرح نمودن شکایت دریافت می‌شود. علاوه بر این مبلغ، باید در مورد چک‌های تا مبلغ ۱۰۰ هزار تومان معادل ۱۵۰۰ تومان، چک‌های ۱۰۰ هزار تومان تا یک میلیون تومان معادل ۴۰۰۰ تومان و بیش از یک میلیون تومان معادل ۱۵۰۰۰ تومان، پرداخت شود. برای نمونه در چک به مبلغ ۱۰۰ هزار تومان، باید ۶ هزار و پانصد تومان هزینه دادرسی پرداخت شود. البته هزینه اوراق و تصدیق مستندات به‌طور جداگانه محاسبه و وصول می‌شود.

 

مرجع صالح و مدارک لازم جهت طرح شکایت علیه صادرکننده ‌ی چک بلامحل


باید توجه کرد که منظور از روش کیفری طرح کردن شکایت در دادسرا، منظور از روش حقوقی ارائه ‌ی دادخواست به دادگاه حقوقی و منظور از روش ثبتی مراجعه به اجرائیه ی ثبت می ‌باشد. در روش کیفری فرد باید ابتدا شکایت ‌نامه (شکوائیه) تنظیم کند و سپس شکایت خود را در دادسرای محلی که بانک صادرکننده ‌ی گواهی عدم پرداخت در آن قرار دارد، طرح کند. علاوه بر دادسرا، دفاتر ارائه ‌ی خدمات الکترونیکی قضایی راه‌اندازی شده‌است که دارنده ‌ی چک بلامحل می تواند جهت پیگیری الکترونیکی شکایت مربوط به صدور چک بلامحل و کسب اطلاع از وضعیت پرونده، به این دفاتر مراجعه و با ارائه ‌ی مدارک لازم یعنی کپی گواهی شده برابر اصل چک و کپی گواهی شده برابر اصل گواهی عدم پرداخت، شکایت خود را طرح کند.

 

مجازات صدور چک بی محل 


1 - اگر مبلغ کمتر از یک میلیون تومان (۱۰ میلیون ریال) باشد مجازات حبس حداکثر شش ماه خواهد بود.
2 - اگر مبلغ از یک تا ۵ میلیون تومان باشد حبس شش ماه تا یکسال خواهد بود.
4 - در صورتی که صادرکننده اقدام به صدور چکهای بلامحل نموده باشد مجموع مبالغ مندرج در چکها ملاک خواهد بود.
5 - دارنده، کسی است که چک در وجه او صادر گردیده یا پشتنویسی شده یا حامل چک در مورد چکهای حامل یا قائم مقام قانونی آنهاست. منظور از دارنده چک کسی است که برای اولین بار چک را به حساب برده (و به نامش برگشت میخورد).
6 - کسی که چک پس از برگشت به او منتقل میشود حق شکایت کیفری ندارد مگر انتقال قهری باشد (ارث رسیده).
7 - اگر دارنده چک بخواهد چک را بوسیله شخصی دیگر به نمایندگی از طرف خود وصل کند و و حق شکایت کیفری او در صورت بی محل بودن چک محفوظ باشد باید هویت و نشانی خود را با تصریح نمایندگید در ظهر چک قید کند در این صورت گواهی عدم پرداخت به نام او صادر میشود و حق شکایت کیفری دارد.

8 - هرگاه بعد از شکایت کیفری، شاکی چک را به دیگری انتقال دهد یا حقوق خود را نسبت به چک به هر نحو دیگری واگذار نماید، تعقیب کیفری موقوف میشود.
9 - هرگاه قبل از صدور حکم قطعی، شاکی گذشت کند یا متهم وجه چک و خسارت تأخیر تادیه را نقداً به دارنده آن پرداخت کند یا موجبات پرداخت چک و خسارت مذکور را فراهم کند یا در صندوق دادگستری یا اجرای ثبت تودیع نماید، مرجع رسیدگی قرار موقوفی تعقیب صادر میکند.
10 - این مجازاتها شامل مواردی که ثابت شود چک یا چکها بابت معاملات نامشروع یا ربوی صادر شده نمیباشد.
11 - چکهای صادره در ایران عهده بانکهای واقع در خارج از کشور مشمول این ماده است.
12 - در صورتی که صادرکننده چک قبل از تاریخ شکایت کیفری وجه چک را نقداً به دارنده آن پرداخت کند یا با موافقت شاکی خصوصی ترتیبی برای پرداخت آن بدهد یا موجبات پرداخت آن را فراهم کند قابل تعقیب نیست.


یکی از مجازات‌های پیش‌بینی شده برای صدور چک بی‌محل محرومیت صادر کننده از داشتن دسته چک است؛ آیا این مجازات اجرا می‌شود؟

البته، همان طور که شرح داده شد، بانک‌ها هم طبق قانون صدور چک و هم بنا بر ماده ۴ آیین‌نامه تعیین ضوابط و مقررات مربوط به محرومیت اشخاص از افتتاح حساب جاری و چگونگی پاسخ استعلام بانک‌ها موظف به این مهم بوده و حتی گاه سختگیری‌های بیشتری نیز در این مورد از جانب بانک‌ها دیده شده است. در مواردی که شخصی به وکالت یا نمایندگی از سوی دیگری چک بدون محل صادر می‌کند، مانند مثالی که آورده شد و مدیر عامل از جانب شخص حقوقی اقدام به صدور چک کرده بود، در این مورد می‌توان حساب خود مدیر را به عنوان صادر کننده چک و شخص حقوقی را به عنوان مسئول تضامنی مسدود کرد.

 موسسه حقوقی آرازفرتاک بهترین موسسه حقوقی در تهران  به شماره ثبت  42395 می باشد.  که از حاذق ترین ومعتبرترین در بخش های حقوق تجارت بین الملل و حقوق و دعاوی ملکی،دعاوی حقوقی،دعاوی کیفری و... به ارائه خدمات مشاوره حقوقی و وکالت ( وکیل دعاوی کیفری ،وکیل دعاوی ملکی،وکیل ثبتی و...) به اشخاص حقیقی و حقوقی اعم از داخلی و خارجی می پردازد.این موسسه  حقوقی در زمینه های تجارت الکترونیک، حقوق استارتاپ ها و شرکت ها، قانون مالکیت معنوی و اموال و مالکیت ، خدمات حقوقی به شرکت های دانش بنیان می تواند به شما عزیزان مشاوره دهد

 

دیدگاه کاربران
(مورد نیاز)
(مورد نیاز)