02188962168

چگونگی اثبات مالکیت با هبه

چگونگی اثبات مالکیت با هبه
خلاصه

هبه چیست؟شروط عقد هبه ‌نامه-بررسی طرفین عقد هبه-تفاوت هبه نامه رسمی و غیر رسمی-تایید رجوع از هبه-مبنای حقوقی دادخواست-مرجع صالح برای رسیدگی-ماده 803 قانون مدنی

25 4 00

هبه چیست؟

 

هبه در لغت به معنای بخشش و هدیه است و بر طبق ماده ی 795 قانون مدنی عقدی است که به موجب آن یک نفر مال خود را به طور مجانی و با رضایت کامل به فرد دیگری تملیک می‌کند. درعقد هبه تملیک‌کننده واهب، کسی که مال به ملکیت او در می‌آید متهب و مالی را که مورد هبه است عین موهوبه می‌گویند. هبه به تملیک رایگان عین اختصاص نمی‌یابد و کلمه‌ی مال در ماده 795 شامل هبه‌ی دین و منفعت نیز می‌شود.

 

شروط عقد هبه ‌نامه


واهب باید برای تصرف در مال خود اهلیت داشته باشد. به عبارت دیگر علاوه بر اهلیت معامله، نباید ورشکسته باشد و یا در مالی تصرف کند که وثیقه‌ی طلب خاصی است. برطبق قانون مدنی عقد هبه مشروط به قبول متهب و قبض مال توسط او است.  قبض مال توسط متهب از ارکان عقد هبه محسوب می‌شود. متهب علاوه بر قبول هبه باید مال موهوبه را از واهب تحویل بگیرد. اگر قبل از قبض، واهب یا متهب فوت کند هبه باطل است زیرا هیچ قبضی صورت نگرفته و در نتیجه انتقال مالکیت رخ نداده است. قبض موهوبه باید با اذن واهب صورت گیرد در نتیجه فوت و یا حجر واهب پیش از قبض موهوبه توسط متهب، مانع انعقاد هبه می‌شود. در مقابل حجر متهب اثری بر بر وقوع هبه ندارد زیرا قبض مال می‌تواند توسط ولی متهب انجام شود.
بر اساس ماده‌ی 799 قانون مدنی اگر هبه برای صغیر یا مجنون یا سفیه باشد قبض توسط ولی صورت می‌گیرد. بر طبق قانون، درصورتی که پیش از عقد هبه، عین موهوبه با رضایت و آگاهی واهب، در ید متهب باشد دیگر نیازی به قبض مجدد موهوبه نیست. هبه می‌تواند معوض یا غیر معوض باشد. در هبه‌ی معوض شرط عوض وجود دارد. به این معنا که واهب شرط می‌کند که متهب مالی را به او بدهد یا عمل مشروعی را به طور رایگان برای او انجام دهد. وجود شرط عوض در هبه منافاتی با رایگان بودن تملیک ندارد زیرا شرط در برابر تملیک قرار نمی‌گیرد. عوضی که در هبه‌ی معوض درنظر گرفته می‌شود در مقابل موهوبه نیست و نیازی نیست که ارزش آن‌ها برابر باشد. درعقد هبه ممکن است فروش یا اجاره‌ی مالی به مبلغ معین به عنوان شرط عوض مقرر شود. هبه‌ی غیر معوض عقدی است که در آن واهب از متهب درخواست عوض نکرده باشد و متهب چیزی در عوض هبه به واهب پرداخت نکند.


 

بررسی طرفین عقد هبه


در عقد هبه ۳ طرف وجود دارد:
واهب: كسی است كه مالش را تمليك می‌كند.
متهب: كسی است كه مال به ملكيت او در می‌آيد.
عين موهوبه: مالی است كه مورد هبه واقع می‌شود.
برای اثبات هبه باید بررسی کنیم که هبه بصورت رسمی منعقد شده یا خیر؛ در مورد هبه‌ نامه‌هاي رسمي امکان انکار و تردید وجود ندارد؛ بنابراین هیچ‌ یک از خواهان و خوانده نمی‌تواند مدعی شود که در صحت و اصالت سند مزبور تردید است؛ چرا که این ادعا از نظر قانونی پذیرفتنی نیست.
این مورد در خصوص هبه‌نامه‌هاي غیر رسمی یا عادی و شفاهی، ادعای انکار و تردید مسموع خواهد بود و با طرح هر یک از دو ادعاي انكار يا ترديد دادگاه موظف می‌شود تا بدون تعلل سند را مورد بررسی قرار دهد و بعد از دقت فراوان در مورد اعتبار آن حكم كند.
برای اثبات هبه‌نامه، هر یک از طرفین می توانند به دادگاه حقوقي مراجعه و دادخواست ارائه کنند. در محکمه نیز يكي از اين دو حالت ديده می‌شود: نخست اینکه هبه ثبت شده و داراي سند رسمی است که در این حالت باتوجه به رسمی بودن سند هبه‌نامه، اثبات آن محرز و مسلم است.
اما دیگری، زمانی است که هبه به صورت رسمی به ثبت نرسیده است (هبه‌نامه عادی یا هبه شفاهی)؛ در این حالت، دادگاه وارد بررسی شده و با ارجاع سند (درصورت وجود سند هبه‌نامه عادی) به کارشناس صحت و اصالت آنرا بررسی می‌کند و در صورتی که هبه شفاهی بوده (در صورت وجود شاهد) بسته به نظر قاضی، می‌توان شهادت شهود را به عنوان ادله اثبات دعوا مطرح نمود.


 

هبه نامه‌های رسمی چه مزیتی نسبت به هبه نامه‌های عادی دارد؟


هبه‌های با سند رسمی (هبه‌نامه‌های رسمی) دارای یک مزیت به خصوص هستند؛ مزیتی که تنها مختص به آنهاست و در دیگر انواع هبه‌ها یافت نمی‌شود. در مورد هبه‌نامه‌های رسمی امکان انکار و تردید وجود ندارد؛ بنابراین هیچ‌ یک از خواهان و خوانده نمی‌تواند مدعی شود که در صحت و اصالت سند مزبور مردد است، چون این ادعا از نظر قانونی پذیرفتنی نیست.
اما در مورد هبه‌نامه‌های غیر رسمی یا عادی ادعای انکار و تردید مسموع خواهد بود و با طرح هر یک از دو ادعای انکار یا تردید دادگاه موظف می‌شود تا بدون تعلل سند را بررسی کند و بعد از دقت فراوان در مورد اعتبار آن حکم کند.

 

تفاوت هبه نامه رسمی و غیر رسمی


به ‌موجب ماده ۴۷ قانون ثبت‌اسناد و املاک، عقد هبه باید در دفترخانه اسناد رسمی به ثبت برسد. در غیراین‌صورت قرارداد  هبه در هیچ‌ یک از ادارات و محاکم پذیرفته نخواهد شد. بر طبق ماده 10 قانون مدنی که مبتنی بر اصل آزادی قرارداد‌ها می باشد هر فردی درصورت داشتن اهلیت می‌تواند اموال خود را با سند رسمی یا عادی به فرد دیگری انتقال دهد اما درصورتی‌که سند عادی و غیر رسمی باشد دارنده‌ی آن باید صحت وقوع عقد را ثابت کند. هبه نامه می‌تواند رسمی و یا غیررسمی و عادی باشد. هبه رسمی دارای سند رسمی است و بر همین اساس امکان تردید و انکار در آن وجود ندارد. بر طبق قانون این سند قابل اعتماد است و هیچ‌کس نمی‌تواند در اصالت و صحت آن تردید کند. در مقابل امکان تردید در صحت هبه‌نامه‌ی غیررسمی و عادی وجود دارد. در صورتی‌که کسی مدعی عدم اعتبار هبه‌نامه‌ی غیررسمی شود، دادگاه موظف است سند مذکور را مورد بررسی و بازبینی قراردهد و اصالت آن را بررسی کند. برای مثال در صورتی‌که مردی قسمتی از زمین خود را بدون هبه نامه‌ی رسمی به همسر خود هبه کند و پس از آن اختلافی در خصوص اصالت هبه نامه‌ی عادی به وجود آید، صحت هبه‌نامه باید توسط دادگاه تائید شود.
هبه‌نامه تنها زمانی رسمی است که در دفتر اسناد رسمی ثبت شود. بنابراین هبه‌نامه‌ای که به صورت عادی و یا حتی در بنگاه معاملات ملکی به ثبت می‌رسد رسمی نیست. با این‌وجود این سند عادی درصورتی‌که با رعایت شرایط شکلی آن تنظیم شود قانونی محسوب می‌شود. در مجموع هبه‌نامه‌ی رسمی و غیررسمی هردو معتبر هستند اما ممکن است در یک دعوای حقوقی در خصوص اعتبار هبه نامه‌ی عادی و غیررسمی تردیدی مطرح شود و قابلیت استناد به آن در برخی موارد با مشکل روبرو شود. هبه‌ای که دارای سند محضری باشد به راحتی قابلیت اجرا دارد و دعوای آن در دادگاه مسموع است.


 

تایید رجوع از هبه

 

مبنای حقوقی دادخواست


زمانی که عقد هبه بین طرفین واهب و متهب منعقد می شود و ملک در اختیار متهب قرار می گیرد اگر عین موهوبه یعنی همان ملک موجود باشد واهب یا شخصی که هبه کرده است می تواند از آن رجوع کند و بعد از رجوع برای تثبیت آن دادخواست تایید رجوع از هبه را مطرح کند اعلام رجوع از هبه با هر طریقی ممکن است ولی بهتر است از طریق اظهار نامه ی رسمی انجام گیرد.
 طرفین دعوی
واهب که ملک خود را هبه کرده است و حالا پشیمان شده و از هبه رجوع کرده خواهان دعوی است و متهب خوانده می باشد.

مقالات مرتبط: دفاع از اعاده حیثیت


 

مرجع صالح برای رسیدگی


در صورتی که موضوع هبه ملک باشد دادگاه محل وقوع ملک صلاحیت رسیدگی به دعوی تایید رجوع از هبه را خواهد داشت در غیر این صورت دادگاهی که عقد هبه در حوزه ی آن واقع شده است و دادگاه محل اقامتگاه خوانده صالح به رسیدگی هستند.


 

نحوه ی اجرای رای 


از وقتی که واهب از هبه ی خود رجوع کند رجوع از هبه محقق شده است هم چنان که از نام دعوا روشن است واهب تنها برای تایید و اعلام آن دادخواست می دهد بنابراین رای به اجرائیه نیاز ندارد.

 

برخی نکات کلیدی مرتبط با دعوی.


۱) رجوع ضمنی از هبه صحیح است مانند اینکه واهب ملک خود را به قصد رجوع از هبه به دیگری بفروشد.
۲) در صورتی که متهب پدر یا مادر یا اولاد حتی نوادگان باشند حق رجوع وجود ندارد.
۳) اگر ملکه موهوبه از ملکیت متهب خارج شود حق رجوع ساقط می شود هرچند دو بار به مالکیت متهب در بیاید.
۴) حق رجوع در هبه مبتنی بر بلاعوض و مجانی بودن آن است و در هبه معوض یا قبض عوض حق رجوع زایل می شود و همچنین بعد از فوت واهب رجوع ممکن نیست.
۵) اثر رجوع و انحلال هبه ناظر به آینده است و در گذشته اثر ندارد یعنی منافع ملک قبل از رجوع مثل اجاره بهایی که از ملک گرفته شده برای متهب است .

 

مستندات قانونی 


ماده ۸۰۳ قانون مدنی 
بعد از قبض نیز  واهب می تواند با بقای عین موهوبه از هبه رجوع کند مگر در موارد ذیل ۱ در صورتی که متهب پدر یا مادر و یا اولاد واهب باشد ۲ در صورتی که هبه معوض بوده و عوض هم داده شده باشد سه در صورتی که عین موهوبه از ملکیت متهب خارج شده یا متعلق حق غیر واقع شود خواه قهرا مثل اینکه متهب به واسطه ی فلس محجور شود خواه اختیارا مثل اینکه عین موهوبه به رهن داده شود ۴ در صورتی که در عین موهوبه تغییری حاصل شود.
ماده ی ۸۰۴ قانون مدنی 
در صورت رجوع واهب نمات عین موهوبه اگر متصل باشد مال واهب و اگر منفصل باشد مال متهب خواهد بود.

مشاوره حقوقی خانواده کسی است که اطلاعات کاملی نسبت به حقوق خانواده دارد. مشاوره حقوقی خانواده امر مهمی است که می‌تواند در رفع مشکلات حقوقی اعضای خانواده موثر باشد و مانع از ورود ضررهای جبران ناپذیر احتمالی در آینده شود. افراد با مشاوره حقوقی می‌توانند به درستی تصمیم بگیرند و یک انتخاب مناسب داشته باشند.
تخصص و سواد وکلای سرشناس موسسات حقوقی، خیال شما را بابت پیگیری اصولی و علمی پرونده‌تان راحت می‌کند.
در موسسه حقوقی آراز فرتاک همه باتجربه هستند؛ بنابراین می‌توانید آسوده خاطر باشید هیچ آزمون و خطایی در کار نخواهد بود و موارد مشابه پرونده شما به کرات مورد بررسی قرار گرفته و به‌ نتیجه رسیده است. 

 

دیدگاه کاربران
(مورد نیاز)
(مورد نیاز)